01
Hati miliki ni nini
Hati miliki ni hati inayomtambua mmiliki wa ardhi mbele ya sheria. Ina jina la mmiliki, namba ya kiwanja, eneo na ukubwa wa ardhi. Bila hati, huna ushahidi wa kisheria kwamba ardhi ni yako.
Kwa ardhi ya mijini, hati hutolewa na mamlaka ya ardhi baada ya upimaji na malipo ya kodi ya ardhi. Kuna aina tofauti za hati, na kila aina ina masharti yake. Kabla ya kununua, hakikisha unajua aina ya hati na uhalali wake.
- Angalia jina la mmiliki kwenye hati
- Linganisha namba ya kiwanja na ramani
- Hakikisha hati si ya mtu aliyefariki bila mirathi
- Uliza kama hati ipo kwenye rejista ya ardhi
02
Ramani ya kupimwa na mipaka
Ramani ya kupimwa inaonyesha ukubwa wa kiwanja, mipaka yake na namba yake. Ni nyaraka muhimu kwa sababu ndiyo inayoonyesha kile unachonunua kwa vipimo, si kwa maelezo ya mdomo.
Tembelea site na ramani mkononi. Alama za mipaka zinapaswa kuendana na mistari ya ramani. Kama mipaka haieleweki au inaingiliana na ya jirani, usikimbie malipo.
- Pima upana na urefu site
- Linganisha alama za mipaka na ramani
- Uliza kama kuna mgogoro wa mipaka
- Hakikisha ramani ina namba ya kiwanja
03
Utafutaji wa CRO
CRO ni ofisi inayohifadhi kumbukumbu za ardhi. Utafutaji wa CRO unakuonyesha mmiliki aliyesajiliwa, historia ya uhamisho na mizigo kama rehani au zuio la uuzaji.
Utafutaji huu ni hatua ambayo wengi huiruka. Ni hatua inayozuia kununua kiwanja ambacho tayari kimeuzwa au kinatumika kama dhamana ya mkopo.
- Omba utafutaji kwa namba ya kiwanja
- Angalia historia ya wamiliki
- Angalia rehani na mizigo mingine
- Hifadhi nakala ya matokeo
04
Kodi ya ardhi na stakabadhi
Ardhi ya mijini ina kodi ya mwaka. Stakabadhi ya malipo inaonyesha kwamba kodi imelipwa hadi mwaka fulani. Kama kodi haijalipwa kwa miaka, deni hilo linaweza kuhamia kwako.
Uliza stakabadhi za miaka ya nyuma na uhesabu deni lililobaki. Gharama hizi zinapaswa kujulikana kabla ya kukubaliana bei.
- Omba stakabadhi za kodi za miaka 3
- Hesabu deni lililobaki
- Weka gharama kwenye makubaliano
- Hakikisha jina kwenye stakabadhi linaendana na hati
05
Malipo salama
Malipo ya ardhi yanapaswa kufanyika kwa benki, kwa akaunti inayolingana na jina la mmiliki kwenye hati. Malipo ya mkono bila stakabadhi ni hatari kubwa, hasa kwa mteja aliye mbali.
Makubaliano yanaweza kutoa malipo kwa hatua: kiasi cha kuanzia, kiasi cha kati baada ya nyaraka kukaguliwa, na salio baada ya uhamisho. Kila hatua inapaswa kuwa na stakabadhi.
- Lipa kwa benki, si kwa mkono
- Hakikisha jina la akaunti ni la mmiliki
- Weka malipo kwa hatua kwenye makubaliano
- Hifadhi stakabadhi zote
06
Makubaliano ya mauziano
Makubaliano yanaandika kila kitu: wadau, kiwanja, bei, malipo, tarehe, nyaraka na majukumu ya kila upande. Makubaliano mazuri yanazuia mizozo baadaye kwa sababu kila kitu kiko kwenye maandishi.
Kwa mauziano makubwa, tumia wakili kusoma makubaliano kabla ya kusaini. Gharama ya wakili ni ndogo ukilinganisha na hatari ya kununua ardhi yenye mgogoro.
- Andika mipaka na ukubwa kwa vipimo
- Weka tarehe za kila hatua
- Orodhesha nyaraka zinazohamishwa
- Saini mbele ya mashahidi
07
Baada ya kununua: uhamisho na ujenzi
Baada ya malipo, hati inahamishwa kwa jina lako. Huu ni mchakato wa kiofisi unaohitaji fomu, stakabadhi na muda. Usianze ujenzi mkubwa kabla ya uhamisho kukamilika.
Ukiwa na hati, unaweza kupima kiwanja kwa ramani ya nyumba, kuomba kibali cha ujenzi na kuanza kazi. Tunakusaidia kupanga hatua hizi kwa mpangilio.
- Fuatilia uhamisho hadi hati itoke
- Hifadhi nakala za nyaraka zote
- Pima kiwanja kwa ramani ya nyumba
- Omba kibali cha ujenzi
Kumbuka
Mwongozo huu ni wa kuelimisha. Kwa hati miliki na mipaka, tumia wanasheria na wapimaji waliosajiliwa. Tunafanya kazi na wataalamu hao kila siku.